Birnäçe günüň içinde, tassyklanan koronawirus ýokançlyklarynyň sany artmagyny dowam etdirse, Günorta Afrikanyň ýaşaýjylary milli derejede karantin bilen ýüzbe-ýüz bolup bilerler.

Wirusa testirleme usuly sebäpli anyklanmadyk jemgyýetçilik infeksiýalarynyň has köp bolmagy alada döredýär. Prezident Siril Ramafosa tarapyndan kesgitlenen çäreler infeksiýalaryň artmagynyň öňüni almasa, Günorta Afrika Italiýa we Fransiýa ýaly ýurtlara goşulyp biler. Anna güni Saglygy goraýyş ministri Zweli Mkhize 202 Günorta Afrikalynyň wirusa ýolugandygyny, bu bolsa öňki gün bilen deňeşdirilende 52 adamyň köpdigini yglan etdi.

“Bu öňki gündäki sanyndan iki esse köp we bu ýokançlygyň artýandygyny görkezýär” diýip, Wits Dolandyryş Mekdebiniň sosial howpsuzlyk ulgamlaryny dolandyrmak we dolandyryş barlaglary boýunça müdiri professor Aleks wan den Heever aýtdy. “Mesele synag prosesinde tarapgöýlükde boldy, sebäbi olar kriteriýalara laýyk gelmeýän adamlary yzyna gaýtaryp berdiler. Meniň pikirimçe, bu uly ýalňyşlyk we biz esasan jemgyýete esaslanýan mümkin bolan ýokançlyklara göz ýumýarys”.

Wan den Heeweriň aýtmagyna görä, Hytaýda uly karantin çäreleri günde 400-500 täze keseliň çalt artmagy bilen başlandy.

“Biz öz sanlarymyza baglylykda, mundan dört gün uzakda bolup bileris” diýip, Wan den Heever aýtdy.

"Emma jemgyýetde günde 100-den 200-e çenli ýokançlyklaryň bardygyny görsek, öňüni alyş strategiýasyny güýçlendirmeli bolardyk."

Wits uniwersitetiniň fizika professory we iThemba LABS-yň uly alymy Brýus Mellado we onuň topary koronawirusyň ýaýramagynyň global we Günorta Aziýa tendensiýalaryny düşünmek üçin uly maglumatlary seljerýärler.

“Esasy mesele, ýagdaýyň örän çynlakaý bolmagydyr. Wirusyň ýaýramagy adamlaryň hökümetiň maslahatlaryna üns bermeýänçä dowam eder. Bu ýerdäki mesele, eger ilat hökümetiň beren maslahatlaryna hormat goýmasa, wirusyň ýaýrap, köpçülikleýin ýaýramagydyr” diýip, Mellado aýtdy.

“Bu barada hiç hili şübhe ýok. Sanlar örän aýdyň. Hatda belli bir derejede çäreleri bolan ýurtlarda hem ýaýraýyş örän çalt.”

Bu, Erkin Döwletdäki bir ybadathana gatnaýan bäş adamyň wirusa garşy synagdan geçenden soň boldy. Bäşisi syýahatçydy, ýöne Saglygy goraýyş ministrligi tas 600 adamy synagdan geçirmäge taýýarlanýar. Häzire çenli Wan den Heever girizilen çäreleriň, şol sanda mekdepleriň we uniwersitetleriň ýapylmagynyň wirusyň ýaýramagynyň öňüni almakda gowy bolandygyny aýtdy. Mekdep okuwçylary geçmişde dümew ýokançlyklarynyň sebäpleriniň biri hökmünde görülýärdi.

Emma Mhize Günorta Afrikalylaryň 60% -den 70% -ine çenli koronawirus ýokuşmagynyň mümkinçiliginiň bardygyny aýtsa-da, Wan den Heever munuň diňe pandemiýa garşy göreşmek üçin hiç hili çäre görülmedik halatynda bolup biljekdigini belledi.

Saglygy goraýyş ministrliginiň metbugat wekili Popo Maja, eger milli derejede karantin bolsa, ony Mkhize ýa-da prezident yglan etjekdigini aýtdy.

“Biz Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň Halkara Saglygy Goraýyş Düzgünlerinde görkezilen hadysanyň kesgitlemesine esaslanýarys” diýip, Maja aýtdy.

Ýöne jemgyýete esaslanýan ýokançlyklaryň sany artsa, bu wirusyň ýaýradyjysyny anyklamak zerurlygyny aňladar. Wan den Heeweriň aýtmagyna görä, bu taksiler bolup biler we hatda taksileriň ýapylmagyny, hatda gadagançylygy güýçlendirmek üçin päsgelçilikleriň döredilmegini hem aňladar.

Ýokançlyklaryň derejesiniň ýokarlanmagyndan gorkýan hem bolsa, ykdysadyýetçiler ykdysadyýetiň, esasanam karantin şertlerinde, kyn ýagdaýa düşjekdigini duýdurýarlar.

“Koronawirus bilen göreşmek üçin görülýän çäreleriň netijeleri Günorta Afrika Respublikasyna, elbetde, uly we ýaramaz täsir eder” diýip, Ýohannesburg uniwersitetiniň ykdysadyýet fakultetiniň uly mugallymy doktor Şon Muller aýtdy.

“Syýahat çäklendirmeleri syýahatçylyk we myhmanhana senagatyna ýaramaz täsir eder, şol bir wagtyň özünde sosial aralyk çäreleri, hususan-da, hyzmat pudagyna ýaramaz täsir eder.”

“Şol ýaramaz täsirler, öz gezeginde, aýlyk haklarynyň we girdejileriň azalmagy arkaly ykdysadyýetiň beýleki böleklerine (şol sanda resmi däl sektora) ýaramaz täsir eder. Global ösüşler eýýäm sanawa alnan kompaniýalara ýaramaz täsir etdi we maliýe pudagyna has köp täsir edip biler.”

“Emma, ​​bu öň görülmedik ýagdaý, şonuň üçin häzirki ýerli we global çäklendirmeleriň kärhanalara we işçilere nähili täsir etjekdigi belli däl.” “Jemgyýetçilik saglygynyň ýagdaýynyň nähili ösjekdigi barada henizem anyk düşünjemiz ýok, şonuň üçin täsiriň möçberi barada ygtybarly çaklamalary çykarmagyň mümkinçiligi ýok.”

Muller karantin betbagtçylygyň alamaty bolar diýdi. “Karantin ýaramaz täsirleri çynlakaý güýçlendirer. Eger ol esasy harytlaryň önümçiligine we üpjünçiligine täsir etse, bu sosial durnuksyzlygy hem döredip biler.

“Hökümet keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak üçin görülýän çäreleri şol çäreleriň mümkin bolan negatiw ykdysady we sosial netijeleri bilen deňagramlaşdyrmakda örän seresap bolmaly.” Wits uniwersitetiniň ykdysatçysy doktor Kennet Krimer hem bu pikir bilen ylalaşdy.

"Koronawirus Günorta Afrikanyň ykdysadyýeti üçin örän hakyky howp döredýär, sebäbi ol eýýäm pes ösüşe we ýoksullygyň we işsizligiň ýokarlanmagyna sezewar bolýar."

“Biz koronawirusyň ýaýramagyny haýallaşdyrmaga synanyşmagyň lukmançylyk zerurlygyny, işewürligimizi dowam etdirmäge we ykdysady işjeňligiň esasy bolan söwdanyň, söwdanyň we tölegleriň ýeterlik derejesini saklamaga synanyşmagyň ykdysady zerurlygy bilen deňleşdirmelidiris.”

Ykdysadyýet boýunça bilermen Lumkile Mondi müňlerçe Günorta Afrikalynyň iş orunlaryny ýitirip biljekdigine ynanýardy. “Günorta Afrikanyň ykdysadyýeti gurluş üýtgeşmelerini başdan geçirýär, krizisden soň sanlylaşdyrma we adamlar bilen aragatnaşyk azalar. Bu söwda edaralary, şol sanda ýangyç guýujy stansiýalar üçin öz-özüne hyzmat etmek ulgamyna geçmek we bu prosesde müňlerçe iş ornuny ýok etmek üçin mümkinçilikdir” diýip, Wits uniwersitetiniň ykdysadyýet we işewürlik ylymlary mekdebiniň uly mugallymy Mondi aýtdy.

“Şeýle hem, bu internetde ýa-da diwandan ýa-da düşekden telewizor ekranlary arkaly täze güýmenje görnüşlerine ýol açar. Günorta Karolina ştatynda işsizlik krizisden soň 30-dan ýokary derejä ýeter we ykdysadyýet başgaça bolar. Adam ýitgisini çäklendirmek üçin karantin we adatdan daşary ýagdaý talap edilýär. Şeýle-de bolsa, ykdysady täsir çökgünligi hasam çuňlaşdyrar, işsizlik we garyplyk bolsa hasam çuňlaşar.”

“Hökümet ykdysadyýetde has uly rol oýnamaly we Beýik Depressiýa döwründe girdejileri we iýmitlenmegi goldamak üçin iň soňky çäre hökmünde Ruzweltden karz almaly.”

Şol bir wagtyň özünde, Stellenbosch uniwersitetiniň ykdysadyýet bölüminiň uly ylmy işgäri doktor Nik Spaull, pandemiýa Günorta Afrikada has-da ýaýrasa, okuwçylaryň we talyplaryň ýyly gaýtalamaly bolýandygy baradaky myş-myşlar uzakda bolsa-da, mekdepleriň garaşylyşy ýaly Pasha baýramyndan soň açylmajagyny aýtdy.

“Men ähli çagalaryň bir ýyly gaýtalamagynyň mümkindigine düşünmeýärin. Bu, esasan, ähli çagalaryň her synpda bir ýaş uly boljakdygyny we täze okuwçylar üçin ýer bolmajakdygyny aýtmak bilen deň bolar. “Meniň pikirimçe, häzirki wagtda iň uly sorag mekdepleriň näçe wagtlap ýapyljakdygydyr. Ministr Pasha baýramyndan soňa çenli diýdi, ýöne men mekdepleriň aprel ýa-da maý aýlarynyň ahyryna çenli täzeden açylmagyny göz öňüne getirip bilmeýärin.

“Bu, 9 million çaganyň mugt mekdep naharyna garaşlydygyny göz öňünde tutup, çagalaryň nähili naharlanjakdygy barada meýilnamalar düzmelidigimizi aňladýar. Mugallymlary uzakdan taýýarlamak üçin şol wagty nädip ulanyp bileris we çagalaryň öýde bolsalar-da öwrenip biljekdigine nädip göz ýetirip bileris.”

Hususy mekdepler we tölegli mekdepler tölegsiz mekdepler ýaly täsirlenmez. “Sebäbi şol okuwçylaryň öýlerinde has gowy internet baglanyşygy bar we şol mekdepler Zoom/Skype/Google Hangouts we ş.m. arkaly uzakdan okuw üçin zerur meýilnamalary hem düzüp bilerler” diýip, Spaull aýtdy.